به گزارش روابط عمومی معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی ایران، دکتر محمدمهدی مجاهدیان، معاون غذا و دارو و سرپرست مجموعه مدد ایران، با اشاره به اهمیت پیشگیری از مسمومیت‌های دارویی، اظهار داشت: داروهای اُپیوئیدی از جمله متادون و ترامادول، با وجود کاربردهای درمانی، در صورت مصرف نادرست یا تداخل با برخی داروها و مواد دیگر می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند. کاهش سطح هوشیاری و سرکوب تنفسی از مهم‌ترین پیامدهای مسمومیت شدید با این گروه دارویی است و تشخیص به‌موقع علائم هشدار، نقش مهمی در پیشگیری از پیامدهای جبران‌ناپذیر دارد.

مسمومیت با اُپیوئیدها؛ ضرورتی برای تقویت آگاهی عمومی

مطالعات انجام‌شده در مراکز درمانی کشور، اهمیت توجه به مسمومیت با داروها و مواد اُپیوئیدی را نشان می‌دهند. در یک مطالعه در بیمارستان لقمان حکیم تهران، اطلاعات بیش از ۸۱ هزار بیمار مسموم در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ بررسی شد و مسمومیت با اُپیوئیدها و مواد مخدر در میان علل مهم مرگ بیماران قرار داشت. همچنین، پژوهش‌های انجام‌شده در ایران، متادون و ترامادول را در شمار مواد دخیل در موارد مسمومیت گزارش کرده‌اند.

این یافته‌ها ضرورت افزایش آگاهی درباره خطرات مصرف نادرست داروهای اُپیوئیدی و تقویت اقدامات پیشگیرانه را برجسته می‌کند. مصرف این داروها باید مطابق تجویز و دستورالعمل درمانی انجام شود و هرگونه تغییر در مقدار یا دفعات مصرف، بدون مشورت با پزشک، می‌تواند خطر بروز عوارض را افزایش دهد.

تداخلات دارویی؛ عاملی مهم در افزایش خطر مسمومیت

مصرف هم‌زمان داروهای اُپیوئیدی با برخی داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور یا الکل می‌تواند اثر تضعیف‌کننده آن‌ها بر دستگاه عصبی مرکزی را تشدید کند و خطر خواب‌آلودگی شدید و اختلال تنفسی را افزایش دهد. علاوه بر این، برخی داروها از طریق تداخلات دارویی ممکن است غلظت خونی یا اثر بعضی اُپیوئیدها را افزایش دهند.

اطلاع‌رسانی کامل درباره داروهای مصرفی به پزشک و داروساز، پرهیز از مصرف داروهای تجویزشده برای دیگران و خودداری از مصرف خودسرانه داروهای مسکن قوی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند احتمال بروز این عوارض را کاهش دهد. همچنین، در مورد فرآورده‌های آهسته‌رهش، رعایت دقیق دستورالعمل مصرف ضروری است و در مواردی که بلع کامل دارو توصیه شده، نباید قرص را خرد کرد یا جوید.

نگهداری ایمن داروها؛ اقدامی ضروری برای حفاظت از کودکان

دسترسی ناخواسته کودکان به داروهای موجود در منزل، یکی از مخاطرات قابل پیشگیری در حوزه مسمومیت‌هاست. برخی داروهای اُپیوئیدی حتی در صورت مصرف تصادفی می‌توانند مسمومیت شدید ایجاد کنند؛ ازاین‌رو، نگهداری داروها در بسته‌بندی اصلی، در محل قفل‌دار و دور از دسترس کودکان ضرورت دارد.

همچنین، باقی‌ماندن داروهای غیرضروری در دسترس اعضای خانواده یا انتقال آن‌ها به ظروف فاقد برچسب، می‌تواند احتمال مصرف اشتباه را افزایش دهد. رعایت اصول نگهداری ایمن و توجه به دستورالعمل‌های مربوط به دفع داروهای بلااستفاده، بخشی از مسئولیت خانواده‌ها در پیشگیری از حوادث دارویی است.

شناخت علائم هشدار و اقدام فوری در مسمومیت

خواب‌آلودگی شدید، بیدار نشدن فرد و تنفس آهسته، سطحی یا دشوار، از علائم هشدار مسمومیت شدید با اُپیوئیدها هستند. در صورت مشاهده این علائم یا احتمال مصرف بیش از حد دارو، باید بدون تأخیر با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت و از خوراندن آب و غذا به فرد دچار کاهش هوشیاری یا وادار کردن او به استفراغ خودداری کرد.

در صورت دسترسی به نالوکسان و آشنایی با نحوه استفاده از آن، این دارو می‌تواند در برگرداندن اثرات مسمومیت اُپیوئیدی مؤثر باشد؛ بااین‌حال، استفاده از آن جایگزین خدمات اورژانسی و ارزیابی پزشکی نیست و حتی پس از بهبود ظاهری فرد نیز دریافت مراقبت درمانی ضروری است.

هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها فرصتی برای ارتقای آگاهی عمومی، تقویت فرهنگ مصرف منطقی دارو و توجه به نقش خانواده‌ها، پزشکان و داروسازان در کاهش خطرات قابل پیشگیری است. رعایت اصول ایمنی در مصرف و نگهداری داروها، شناخت تداخلات دارویی و توجه به علائم هشدار می‌تواند در حفاظت از سلامت شهروندان و کاهش پیامدهای ناشی از مسمومیت‌های دارویی نقش مؤثری داشته باشد.